Φραγκοκρατία στην Αθήνα (1204-1456)

Η Αθήνα μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 πέρασε στην δικαιοδοσία του Βονιφάτιου του Μονφερατικού που την παραχώρησε μαζί με τα Μέγαρα στον Όθωνα de La Roche της Βουργουνδίας, τον κύριο των Θηβών. Ο Όθων προχώρησε αμέσως στην οργάνωση της περιοχής της Αττικής κατά τα δυτικά φεουδαρχικά πρότυπα. Διάδοχος του ήταν ο ανιψιός του που, με το όνομα Γκάι ο 1ος, αναγορεύτηκε Δούκας από τον Γάλλο βασιλιά Λουδοβίκο τον 9ο. Αμέσως μετά διορίστηκε Λατίνος Αρχιεπίσκοπος στην πόλη αναγνωρισμένος απ’ τους τοπικούς ιερείς μετά την αυτοεξορία του Έλληνα Επισκόπου Μιχαήλ Χωνιάτη στην Κέα. Η έδρα των πολιτικών και εκκλησιαστικών αρχών βρισκόταν πάνω στην Ακρόπολη της οποίας τα παλαιά της τείχη ενισχύθηκαν και της έδωσαν όψη μεσαιωνικού φράγκικου κάστρου. Τότε κτίστηκε και ο γνωστός ως τα μέσα του 19ου αιώνα, οπότε και γκρεμίστηκε, Φράγκικος Πύργος, ένα ψηλό οχυρό που επόπτευε όλο το λεκανοπέδιο.

Την εποχή εκείνη η κατοικημένη περιοχή των Αθηνών περιορίζονταν στο εσωτερικό του λεγόμενου Ύστερου Ρωμαϊκού τείχους κάτω από την Ακρόπολη προς τα βόρεια. Στα μέσα του 13ου αιώνα χτίστηκε ένας χαμηλός οχυρωματικός περίβολος, το λεγόμενο έκτοτε Ριζόκαστρο, που προστάτευε την Ακρόπολη. Ο Δούκας κατοικούσε στα Προπύλαια, ο Λατίνος επίσκοπος στο Ερεχθείο και ο ναός της Αθηνάς, ο Παρθενώνας που είχε από τους χρόνους του Ιουστινιανού μετατραπεί στον ναό της Παναγίας της Αθηνιώτισσας έγινε καθολικός ναός.

Τα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας ήταν ειρηνικά, έτσι με την συμβολή Βενετσιάνων και Γενοβέζων εμπόρων αναπτύχθηκε η οικονομία της περιοχής με κύριο οικονομικό κέντρο τη Θήβα.

Στη Θήβα εκείνο τον καιρό γινόταν μεγάλη παραγωγή μεταξιού.

 Αναπτύχθηκαν επίσης πολλά καλλιτεχνικά εργαστήρια που παρήγαγαν πολλά προϊόντα με δυτικότροπη μορφή, επηρεασμένα κυρίως από τα πρότυπα της Βουργουνδίας.

Το 1311 οι μισθοφόροι της Καταλανικής εταιρίας κατέλαβαν την Αθήνα και το υπόλοιπο Δουκάτο και παρέδωσαν την εξουσία στον βασιλιά της Αραγώνας. Τότε έληξαν και τα χρόνια ειρήνης και ευημερίας για την Αθήνα.

 Έτσι τα καταλανικά έγιναν επίσημη γλώσσα της περιοχής, ο καθολικός επίσκοπος έκανε έδρα του την Θήβα και επίσημη νομοθεσία έγινε αυτή της Βαρκελώνης, που απαγόρευε σε όλους τους Αθηναίους την άσκηση των περισσοτέρων επαγγελμάτων. Στα 80 περίπου χρόνια της κυριαρχίας των Καταλανών η πόλη παράκμασε και η οικονομική δραστηριότητα ατόνησε.

Το 1387 οι Φλωρεντινοί υπό τον Nerio Acciaiuoli κατέλαβαν την Ακρόπολη και την Αθήνα με την περιοχή της και, εκτός από ένα μικρό μεσοδιάστημα κυριαρχίας των Βενετσιάνων, κράτησαν την Αθήνα μέχρι το 1458 οπότε έπεσε στα χέρια των Οθωμανών του Μωάμεθ του Πορθητή. Ο Acciaiuoli μετέφερε πάλι την έδρα της εξουσίας στην Αθήνα και επιδόθηκε σε πολλά έργα ανάπτυξης και εξωραϊσμού της πόλης που γνώρισε μέρες σχετικής οικονομικής και κοινωνικής ακμής. Τότε επισκευάστηκε το λιμάνι του Πειραιά, ανακαινίστηκε ο Παρθενώνας που εξακολουθούσε να είναι καθολική εκκλησία με το όνομα Santa Maria de Setines και κατασκευάστηκαν, ή συντηρήθηκαν πολλοί δρόμοι, γεγονός που ευνόησε την ανάπτυξη του εμπορίου.

 Ο Φλωρεντινός ηγέτης για να προσεταιριστεί το ντόπιο στοιχείο επανέφερε την χρήση των Ελληνικών και επέτρεψε την εγκατάσταση Ορθόδοξου επισκόπου που αποκαταστάθηκε. Τότε αναπτύχθηκαν οικονομικά και κοινωνικά πολλές οικογένειες Αθηναίων, με προεξάρχουσα εκείνη των Χαλκοκονδύληδων. Την ίδια περίοδο εντοπίζουν οι ιστορικοί μελετητές την εγκατάσταση των Αρβανιτών στην περιοχή της Αττικής και της Θήβας. Οι Αρβανίτες ήταν αλβανόφωνος πληθυσμός από την περιοχή της σημερινής Αλβανίας που ακολουθούσαν το ορθόδοξο δόγμα όπως και οι γηγενείς της περιοχής.

Η σχετική ευημερία της πόλης δεν είναι άσχετη με την γενικότερη αναγέννηση των γραμμάτων και των τεχνών που είχε ήδη ξεκινήσει στις ιταλικές εμπορικές πόλεις, κυρίως στην Φλωρεντία. Η αγάπη των Φλωρεντινών για τα αρχαία γράμματα μεταφράστηκε και σε υλικό ενδιαφέρον για την ίδια την πόλη των Αθηνών που υπήρξε στους αρχαίους χρόνους το σημαντικότερο πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο ολόκληρου του τότε γνωστού κόσμου.

Τότε επισκέφτηκαν την Αθήνα και πολλοί περιηγητές από τις ευρωπαϊκές χώρες που γυρίζοντας στην Δύση διέδωσαν την εικόνα της παλιάς αίγλης της πάλαι ποτέ κραταιάς και σπουδαίας Αθήνας. Η σχετικά ανοδική αυτή πορεία διακόπηκε το 1456, οπότε η Αθήνα καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς του Πορθητή, και έληξε οριστικά όταν παραδόθηκε στους μουσουλμάνους κατακτητές και η ίδια η Ακρόπολη, δυο χρόνια αργότερα.